جدی نگیرید! اندر احوال کودتا درکشورترکیه/ دکترمسعودمرادپورگیلده

همای گیلان: واژه «کودتا» (به فرانسوی coup d’état )از زبان فرانسوی وارد زبان فارسی شده است و به معنی «ضربه (ناگهانی) به دولت» است .این عبارت در زبان‌های دیگر نیز به‌کار می‌رود. واژه «پوچ» (به آلمانی: Putsch) از زبان آلمانی (نیز همین معنی را دارد و گاه به کار رفته‌است.

کودتا شگردی سیاسی و کوششی از سوی یک ائتلاف سیاسی غیرقانونی برای براندازی رهبران حکومت موجود است که از طریق خشونت یا تهدید به آن انجام می‌گیرد این خشونت معمولاً محدود و ناگهانی است و از سوی عده‌ای اندک (برخلاف انقلاب که از سوی بیشتر مردم انجام می‌گیرد) به کار بسته می‌شود. عاملان کودتا ممکن است کنترل نیروهای نظامی را در اختیار داشته‌باشند. یک کودتا به ندرت بر سیاست‌های بنیادین اقتصادی و اجتماعی یک کشور تاثیر می‌گذارد. در دو سده اخیر کشورهای زیادی درآسیا وقاره آفریقا وآمریکالاتین کودتا را تجربه کرده‌اند.

اما درترکیه شب غريبى بود. تركيه در عرض هشت ساعت اشغال شد و در عرض هشت ساعت آزاد گرديد. نمى شود گفت كه كودتاى نظامى صورت گرفت چون همه ى بدنه ى ارتش موافق اين گندكارى ارتشیان ترک نبوده اند. مى شود گفت دولت در سايه كه بيشترشان فداييان فتح الله گولن بودند آخرين زورشان را آزمودند و البته سيلى محکمی ازدموكراسى ومعیارهای آنرا درترکیه چشيدند.بنظرمی رسد تركيه ونظام دمکراتیکش يكبار ديگر مثل روزهاى اول جمهوريتش خودش را جلوى چشم همه ى دنيا ثابت كرد. دنيا واقعيت را به وضوح ديد؛ تركيه را دموكراسى اداره مى كند.واقعيت اين است تركيه مثل: کشورهای جهان سوم مصر و آمريكاى لاتين و… نيست كه به راحتى تسليم كودتا شود چون آزادي ودمکراسی… را به راحتى به دست نياورده است. تركيه تا رسيدن به جايگاه دموكراسى تاوان زيادى داده است. سرعت عمل مردم در سركوب اين اشغال تروريستى خيلى ستودنى است. آنها به سرعت زير تانكها رفتند تا جلويشان را بگيرند. از آسمان باران گلوله مى باريد و در زمين مردم بى اعتنا به گلوله ها مشغول حمايت از دموكراسى بودند. جوانى كه گلوله خورده بود پرچم تركيه را سعى داشت بر بالاى تانك به رقص در آورد. اردوغان يك پيام واضح داشت: به خيابانها بريزيد و دموكراسى تان را صاحب شويد. نود و پنج درصد تركيه به خيابانها ريخت و دموكراسى را از اسارت و اشغال چكمه پوشان نظامی کودتاگر رهاندند. تركيه مدرن انگار دوباره متولد شد. بارها گفته ام كه تركيه تنها كشورى در منطقه است كه شرايط دموكراسى را بلد است.

در اين هشت ساعت مجرى شبكه ى تلویزیونی TRT كه اشغال شده بود با نگرانى هم بيانيه ى كودتاچى ها را خواند و سرنگونى حكومت را اعلام كرد، و هم دوباره بيانيه ى قانون و دموكراسى و حكومت قانون را خواند و از لحظه هاى اشغال TRT سخن گفت. انگار كه دارى يك فيلم هشت ساعته ى مستند در باب فروپاشى و استقلال مى بينى. حقيقتش اين است كه اين يورش تروريستى به مجلس تركيه( خانه ى ملت ) و دولت يك نعمتى براى تركيه و دموكراسى بود. جهان با چشم خويش خواست و اراده ى مردم تركيه را به روشنى ديد. مردمى كه جانشان را براى دموكراسى مى دهند.اما بحثی مطرح است نسبت دادن این کودتا ناشیانه به حزب مخالف  اردغان که اگرچنین باشدوراى اين مباحث به نظر نمى رسد كه هيزمت چى ها ( طرفداران گولن ) به اين زودى شكست را پذيرا باشند اما قافيه را بدجورى باختند. آنها در شرايطى از دموكراسى سخن مى گويند كه در عرض هشت ساعت هم مجلس را بمباران كردند و هم مردم را به گلوله بستند. اما بعد از اين ما شاهد اقتدار بيش از پيش اردوغان خواهيم بود. واقعيت اين است كه مردم با يك اشاره ى اردوغان به خيابانها ريختند و تا پاى جان جنگيدند. كودتاچيان مرتكب حماقت فاحشى شدند. از اين به بعد اردوغان با قاطعيت بيشتر پر و بال تروريسم و مخالفان آزادى را قيچى خواهد كرد. يك خوشبختى اردوغان اين است كه مخالفان ناشی با اعمال خويش به او مشروعيت بيشترى مى دهند.. آرى حكايت غريبى بود. در عرض يك شب اين تنها حمله كنندگان به دموكراسى تركيه نبودند كه باختند بلكه كشورهاى مخالف تركيه نيز باختند. تركيه براى من از اين لحاظ مهم است كه براى استيلاى دموكراسى هميشه ريسك مى كند و مى جنگد. تركيه مردمى دارد كه مبارزه كردن براى آزادى و دموكراسى را بلدند. من اين مردم را تحسين مى كنم.

دکترمسعودمرادپورگیلده. پژوهشگرسیاسی ومدرس دانشگاه