پایگاه خبری و تحلیلی همای خبر پایگاه خبری و تحلیلی همای خبر|پایگاه خبری و تحلیلی همای گیلان|پایگاه خبری و تحلیلی استان گیلان|اخبار گیلان| اخبار روز گیلان | خبرهای گیلان| با اخبار گیلان همراه شوید|
اختصاصی همای گیلان: حادثه كربلا واتفاقات روزهاي تاسوعا وعاشورا وپيامدهاي گسترده و حزن انگيزآن،ازديرباز درجهان اسلام بويژه ايران عزيز-خصوصا در دوره ال بويه وترجيحا از حكومت صفويه به بعد -از پرشورترين والهام بخش ترين حوادث اجتماعي ومؤثر بر روح انسان ها به شمار رفته ومي رود .
درچندقرن اخير،ماه محرم وتخصيصا روزهاي تاسوعا و عاشورا، با نام كمال الدين سيد علي محتشم كاشاني نراقي ٩٩٦-٩٠٥ه ق )نيز پيوند يافته است وكتيبه هاي منقش به تركيب بند معروف او در مساجد ،حسينيه ها وتكايا حال وهواي عاطفي و روحاني عزاداري اباعبدالله حسين (ع)را افزايش داده ومي دهد .
محتشم كاشاني باشغل بزازي وشعر بافي در زمان شاه تهماسب يكم صفوي(٩٩٥-٩١٩ه ق) زندگي مي كرد ولقب شمس الشعرداشت ،شاعر از نظر سبكي پيرو مكتب وقوع بود،شايد بتوان اورا پدر مرثيه سرايي شيعه به شمار اورد .
برادر محتشم ،عبدالغني نام ،در هند زندگي مي كرد واشعار شاعر را براي پادشاه شعردوست هند وبزرگان ان سرزمين مي خواند وصله دريافت مي كرد وبخشي از ان را براي محتشم مي فرستاد،عبدالغني در سفري به مكه مكرمه، فوت كرد ومحتشم در رثاي برادر شعري غم انگيز با مطلع زير سرود :
“ستيزه گر فلكا اي جفا وجور تو داد
نفاق پيشه سپهر از كينه ات فرياد”
درمنابع دو حادثه ، الهام بخش محتشم در سرودن تركيب بند عاشورايي معروفش بيان شده اند :١.وي درشب اول ماه محرم ،پيامبر را خواب ديد،حضرت رسول (ص)ازوي پرسيد :چرا در فراق برادرت شعر سرودي ودر مصيبت فرزندم حسين شعر نسرودي ؟اين خواب در شبي ديگر نيز تكرارشد وشاعر عرض كرد :غم امام حسين سنگين است ومدخل ورود به ان مشكل ،كه پيامبر مصراع اول را املا فرمودند :”باز اين چه شورش است كه در خلق عالم است “.
٢.محتشم امام علي (ع)را خواب ديد وبا اندكي تغيير ،همان داستان روايت شده است ،درهر دو روايت ،منابع تاكيد دارند كه شاعر ابياتي از اين تركيب بند را سرود ووقتي به مصراع”هست از ملال گرچه بري ذات ذوالجلال “ازادامه سرودن باز ماند وحضرت حجت (عج)در خواب به مددش امده وفرمود بنويس :”اودردل است وهيچ دلي بي ملال نيست “.
الهام بخش محتشم كاشاني هر چه باشد ،او يادگاري از خود باقي گذاشته است كه به رغم سادگي و-تا حدي -خالي بودن از تكلف وتصنع ادبي در زبان شعري ،داراي ادبيت ،جوهرشعري ،مضمون افريني ومعني افريني برجسته اي است .
اين تركيب بند در ٩٦ بيت سروده شده است ،شاعر در نظم ونثر صاحب هفت اثراست ،پنج اثرش در شعر عبارتند از :صباييه ،شبابيه وشبيبيه -اشعاري به ترتيب در كودكي ،جواني وپيري -ضروريات ومعميات ودو اثر به نثر ونظم به نام هاي :رساله جلاليه ونقل عشاق.
در باره دواثر اخيرمحتشم سه نظريه وجوددارد :١.عده اي چون شميسا به شاهد بازي او اشاراتي كرده اند ٢.گروهي مانند تركي اين موضوع را كاملا مردود مي دانند وزبان اثر را تفتن شاعرانه به شمار مي اورند ٣.دسته اي با بهره گيري از انديشه عرفاني “المجاز قنطرة الحقيقه”گذر اواز عشق مجازي به عشق حقيقي را باز گفته اند .
شاعر در اغاز در قالب هاي قصيده وغزل شعر مي سرود وسپس بيشترين سروده هايش رامعطوف به مرثيه كرد وبرخي از پژوهشگران تشويق شاه تهماسب يكم را دراين موضوع دخيل دانسته اند .
شيوه كار او الگويي مناسب براي بسياري از شاعران نظير :وصال شيرازي ،صاحب بيدگلي ،ملك الشعراصبور كاشاني و…گرديد وشاعران گوناگوني به حوادث كربلا ،روزهاي تاسوعا وعاشورا ونتايج ان پرداخته اند اما هيچكدام نتوانستند شعري به قدرت تأثير گذاري محتشم بسرايند.
ازنمونه هاي قابل توجه در تقليد از شاعر مي توان به شعر حميد رضا برقعي با عنوان “طوفان واژه ها “اشاره كرد كه بيت معروف ان چنين است :
“باز اين چه شورش است كه در جان واژه هاست شاعر شكست خورده طوفان واژه هاست”
هم چنين سيد مهدي نجفي ملقب به بحر العلوم (١٢١٢ه ق)هم تركيب بند معروفي به عربي به نام “الا ثنا عشريات”در ١١بند ودر مجموع در ١٣٢ بيت در اين زمينه سروده است .
/ دكتر محمدتقي يونسي رستمي، عضو هيات علمي دانشگاه ازاد
