فلسفه و طريقه تفال به ديوان حافظ درشب يلدا / دكتر محمدتقي يونسي رستمي

اختصاصی همای گیلان: جشن يلدا جشني ايراني با حدود هفت هزار سال قدمت مربوط به تولد ميترا ودر نهايت فلسفه افرينش است .ايين ها ومناسبت هاي اين جشن را مي توان به دو دسته كلي تقسيم كرد :

١.آيين هاي كهن مانند :افسانه ننه سرما ،فال كوزه ،قصه گويي ،حضور زير درخت سرو واتش افروزي ،خوردن خوراكي هاي مايع وغير مايع يا زوهر وميزد -نگارنده در اين باره در نوشته ايي تحت عنوان “جشن شب يلدا جشني در دل سرما” سخن گفته است .

٢.آيين ها وباورهاي جديد ويا محلي ومنطقه ايي :در گذشته برابر بانوشته بيروني دراثارالباقيه، در شب يلدا فال گيري گردو رواج داشت :فال گيرنده به طور تصادفي چند گردو برداشته وان هارا مي شكست اگر گردو پوك بود نيت منفي ودر غيراين صورت نيت مثبت تلقي مي شد .

از دوره صفويه به بعد تفال به ديوان حضرت حافظ رواج يافت ،تفالي كه امروزه بسيار پر طرفدار ورايج است وبه نظر مي رسد در منزل ما ايرانيان ، بعداز قران مجيد ونهج البلاغه ،ديوان حافظ بيشترين حضور را داراست .

علم فال ،علمي است كه بوسيله ان برخي از حوادث اينده دانسته مي شودودر تعريفي ديگر: فال عبارت است از اطلاع دادن از اينده وشناختن حوادث خوب ويا بد از راه شنيدن ويا ديدن .

فال را به سه دسته تقسيم مي نمايند ،در حديثي ازپيامبر (ص) نقل شده است كه ايشان از تفال يا فال نيك گرفتن حمايت فرمودند وتطير يا فال بدگرفتن را نكوهش كردند.

در دين مبين اسلام از مسائل اجتماعي مثبت حمايت مي شود واز انجاكه تفال به ديوان حافظ از سنخ اميد مردم به لطف خداوند دراينده است -واز صنف استعلام واگاهي بخشي از غيب به شمار نمي رود -بنابراين از نظرديني نيز محدوديتي ندارد.

چگونگي فال گرفتن از ديوان حافظ:

چون دليل وحجت شرعي براي فال گيري وجودندارد ،دستورالعمل قاطع وثابتي نيز براي اين امرموجود نيست اما از نظر ساختار ي روش زير پيشنهاد مي گردد:

١.قرائت سوره حمد به نيت حافظ
٢.نيت
٣.خواندن فاتحه براي حافظ ،عده اي حتي نذر هم مي كنند
٤.قسم دادن به حافظ كه خواندن يكي از متن هاي سه گانه زير دربين مردم متداول است :

-اي خواجه حافظ شيرازي ،توكه داناي هررازي ،اينده مارا خوب بنوازي.

-اي خواجه حافظ شيرازي ،تو محرم هررازي وبر ما نظراندازي ،قسم به قران مجيدي كه در سينه داري ،اينده مارا خوب بنوازي .

-اي خواجه حافظ شيرازي، تو محرم هررازي، تورا به خدا وبه شاخ نباتت قسم مي دهم كه هرچه صلاح ومصلحت مي بيني برايم اشكار وارزوي مرا براورده سازي .

٤.بازكردن صفحه ديوان

٥.انتخاب غزل اول سمت راست ديوان ،اگر در يك صفحه چند غزل است بايد غزل اول را مبنا قرارداد.

٦.اگر متن غزل رسا نبود از غزل بعدي به عنوان شاهد استفاده مي شود تا مقصود قابل فهم گردد

روش هاي فهم متن غزل :
ديوان حافظ بدليل برخورداري از زبان تلفيقي ودارابودن صنايع ادبي ،تأويل پذير است ،متن غزل را مي توان در سه بخش زير در نظر گرفت :
-گاهي مفهوم متن غزل كاملا اشكار است،نظير :
گفتم غم تو دارم گفتا غمت سرايد

-دربرخي از مواقع ،متن واضح نيست وناگزير بايد از لغات وافعالي كه در غزل امده است، وام گرفت مثلا نيت فال گيرنده خريد منزل است ،با وجود كلمات وافعالي چون خريد ،فروش و غيره مي توان در دو بعدايجابي وسلبي مقصود رادر يافت .

-بهره گيري از تصاوير كه حافظ در غزل مي افريند مانند:
گفتم خوشاهوايي كز باد صبح خيزد
گفتا خنك نسيمي كز كُوي دلبر ايد

كه متن مثبت شعر نشان مي دهد كه وفق مراد نيت كننده است ،در مجموع غزل هاي ديوان حافظ ،حجت شرعي ايجادنمي كند اما ما ايرانيان سال هاست كه ارزوها ،خواسته ها وپرسش هاي مان را به حضرت حافظ عرضه مي كنيم وهر كدام فراخور دانش ،حال وباورمان از خرمن پر خير وبركت حافظ خوشه چيني مي كنيم .