یادداشت/ محمد باقری هره دشت “تاب آوری زیرساخت‌های حیاتی” حلقه مفقوده مدیریت شهری آینده

یادداشت/ محمد باقری هره دشت

“تاب آوری زیرساخت‌های حیاتی” حلقه مفقوده مدیریت شهری آینده

در ذهن بسیاری از شهروندان، بحران شهری با رخدادهایی طبیعی و غیر طبیعی مثل زلزله، سیل یا جنگ معنا پیدا می کند اما تجربه سال های اخیر نشان داده که گاهی از کار افتادن یک زیرساخت حیاتی، بدون آنکه حتی ساختمانی تخریب شود و می تواند زندگی روزمره یک شهر را با اختلال جدی مواجه کند، بحران نامیده می‌شود

در ذهن بسیاری از شهروندان، بحران شهری با رخدادهایی طبیعی و غیر طبیعی مثل زلزله، سیل یا جنگ معنا پیدا می کند اما تجربه سال های اخیر نشان داده که گاهی از کار افتادن یک زیرساخت حیاتی، بدون آنکه حتی ساختمانی تخریب شود و می تواند زندگی روزمره یک شهر را با اختلال جدی مواجه کند، بحران نامیده می‌شود.

 

برای نمونه اختلال در سامانه های بانکی تنها به معنای ناتوانی در برداشت وجه یا انجام یک تراکنش مالی نیست؛ زمانی که شبکه پرداخت از دسترس خارج می شود، زنجیره ای از خدمات شهری نیز دچار اختلال خواهد شد. از تامین سوخت، خرید کالاهای اساسی و فعالیت واحدهای صنفی گرفته تا حمل و نقل عمومی، خدمات درمانی و حتی امداد رسانی که به چالشی در حوزه مدیریت شهری و امنیت خدمات عمومی تبدیل می شود.

 

در ادبیات برنامه ریزی شهری این موضوع ذیل مفهوم تاب آوری زیرساخت های حیاتی تعریف می شود. شهر تاب آور، شهری است که وابستگی مطلق به یک سامانه نداشته باشد و برای تداوم خدمات، سناریوهای جایگزین را از پیش طراحی کرده باشد. افزونگی در زیرساخت ها، توزیع متوازن مراکز خدمات رسان، مراکز پشتیبان داده، استمرار خدمات و برنامه های مدیریت بحران از الزامات چنین رویکردی است.

 

امروزه مدیریت شهری تنها مسئول آسفالت خیابان و اجرای پروژه های عمرانی نیست. بلکه باید مجموعه ای از خدمات و فعالیت های مورد نیاز را برای سهولت و آسایش زندگی شهروندان تدارک ببیند و باید برای تداوم عملکرد در شرایط غیرعادی نیز برنامه داشته باشند. ضمن اینکه هر اندازه وابستگی شهر به یک شبکه متمرکز بیشتر باشد، آسیب پذیری آن نیز افزایش خواهد یافت.

 

از سوی دیگر توسعه شهر هوشمند نیز بدون توجه به تاب آوری دیجیتال معنا ندارد. هوشمندسازی زمانی ارزشمند است که زیرساخت های اطلاعاتی، ارتباطی و مالی بتوانند در شرایط بحران نیز به فعالیت خود ادامه دهند. فناوری باید ضامن پایداری شهر باشد، نه عاملی برای افزایش آسیب پذیری آن.

 

در مجموع آینده مدیریت شهری در گرو تغییر نگاه از توسعه صرف کالبدی به حکمرانی تاب آور است و شهری موفق خواهد بود که بتواند حتی در شرایط اختلال در زیرساخت های حیاتی، زندگی روزمره شهروندان را با کمترین وقفه ادامه دهد؛ این همان رویکردی است که باید جایگاه ویژه ای در برنامه های توسعه شهری و تصمیم سازی مدیران آینده شهرها پیدا کند.

 

محمد باقری هره دشت – دکتری برنامه ریزی شهری