سيزده بدر روز مبارك وخوش يمن !/چرا سبزه رابه داخل اب مي اندازند /دكترمحمدتقي يونسي رستمي عضوهيات علمي دانشگاه ازاد رشت

اختصاصی همای گیلان:سيزده بدر (سيزده به دروياسينزه به دروياروز طبيعت )از جمله روزهاي خاطره انگيزبراي بيشترايراني هاست،وأكثر مردم ترجيح داده ومي دهند دراين روز در كنار اعضاي خانواده ويا دوستان صميمي حاضر باشندوان را باشادي واجراي ايين هاي وابسته در جشن ودمن جشن بگيرند .

از قدمت اين جشن به طور مستند ومتقن نمي توان سخن گفت،در منابع معتبرمانند :”اثارالباقيه عن القرون الخاليه “تأليف أبوريحان بيروني و”ازاسطوره تا تاريخ “از مهرداد بهار نيز اطلاعات يكدستي نمي توان بدست اورد،براساس مصوبه شانزدهم اسفند ماه١٣٤٦ هيات دولت وقت ، روز سيزدهم فروردين تعطيل عمومي تعيين واين مصوبه در اول ابان ١٣٤٧به كليه وزارتخانه ها،موسسات وشركت هاي دولتي ابلاغ گرديد وازان پس،سيزدهم فروردين هم چنان تعطيل است.
شايد بتوان اصلي ترين فلسفه جشن سيزده بدررا در پاسخ به اين پرسش ها دريافت :١.ايااين روز نحس بود ؟٢.چراهمگان دراين روزباسبزه اي به بيرون از خانه خودرفته ومي روند ؟٣.چرا سبزه رابه داخل اب مي اندازند ؟٤.رمزورازايين هاي سيزده بدرچون :خوردن كاهووكباب ،گروه زدن سبزه ،پرتاب سيزده سنگ و… چيست ؟نگارنده براي جلوگيري از تطويل اين متن ،پاسخ به اين سوْال ها را در سه نوشته متصل ودر سه بخش جداگانه اورده است واين سياه مشق اولين ان هاست .
١.مطلقا درايران باستان سيزده بدر نحس نبود،داستان نحوست سيزده بدر به اشنايي ايرانيان با پيروان دين مسيحيت باز مي گردد،دراين باور،نحوست عددسيزده به خيانت يهوداي اسخريوطي-يكي از دوازده حواري حضرت مسيح (ع)-ولودادن حضرت ايشان اشاره دارد،هم چنين در منابع تاريخي امده است كه:بدستور اسكندردركنار دوازده مجسمه ،مجسمه ايي ازاوساختند وبعداز پرده برداري ازمجسمه وبواسطه نحسي اين عدد،اسكندر دچار درد قولنج گرديد،دردي كه منجربه مرگش شد وامدن اعراب مسلمان نيز بر نحوست اين عدد افزود.
بيروني ،در “اثارالباقيه”در جدولي منظم نحوست وسعد بودن -بديمن وخوش يمن بودن -روزها در تقويم ايران باستان را نشان داده است ،در اين اثر،سيزده فروردين نه تنها نحس نيست كه اتفاقا سعد وخوش يمن است.
٢.شايدبيشترهموطنان عزيز،خروج ازمنزل در سيزدهم فروردين راباافسانه حادثه كشتارمظلومانه اجدادمان توسط يهوديان درپيوندبدانند،براساس شواهد تاريخي اين موضوع فاقد اعتباراست -ونگارنده در بخش دوم اين نوشتاربا عنوان “جشن پوريم وانتساب ان با سيزده بدر “به تفصيل ازان سخن گفته است -خلاصه ادعا اين است :وشتي همسرخشايارشا درمجلس لهو ولهب پادشاه شركت نمي كند ومغضوب واقع مي گردد ،پادشاه با دختري به نام استر يهودي ازدواج مي كند ،همسر جديد با كمك عموي خود ،مردخاي رييس يهوديان ايران ،به انتقام قتل يهوديان ساكن ايران ،هامان وزير يهودي كش پادشاه ،ده پسر او وتعداد زيادي ازايرانيان را كه در خانه شان مستقر بودند ،مي كشند-آمار اين قتل وعام متفاوت بيان گرديده است :پنج ،هفت وپنجاه وهفتاد هزار نفر!
منبع اصلي واوليه اين ادعا”كتاب استر”ازكتاب هاي عهدعتيق است ،بسياري از پژوهشگران اين اثر را صرفا رمان تاريخي دانسته ودر انتساب ان به عنوان يك اثر تاريخي -باارايه دلايل -مخالفت كرده اند كه در نوشته بعدي به ان خواهم پرداخت.
٣.درايران باستان،مردم دوازده روز اول سال را نماد دوازده ماه اول در نظر مي گرفتند-اينك نيز عده اي از معمرين چهارروز نخست ماه فروردين را سمبل چهار فصل منظور مي كنند- ازاين رو،با شادي ورضايت قلبي به دشت ودمن مي رفتند تا اغاز سال جديد را جشن بگيرند،بن مايه جشن هادر ايران باستان،يزشن ،نيايش شادمانه در پيشگاه خداوند بود،ازانجاكه اناهيتا فرشته موكل براب شمرده مي شد،مردم سبزه در اب مي انداختندوبااين كار،عملا از خداوندتقاضا مي نمودند كه در طول سال زندگي انان را بارهاسبز كند وبه ان ها نعمت هاي گوناگوني تقديم دارد،اناهيتامعرف خورشيد ومعادل ژوپيتر،ونوس ،زئوس وهلن به شمار مي رفت .
٤.فلسفه ايين هاي سيزده بدر در بخشي جداگانه با عنوان :”ايين هاي وابسته به سيزده بدر “به نگارش در امده است .