فخرگيلان زمين: دكترمحمدمعين / دکتر محمدتقی یونسی

اختصاصی همای گیلان: محمد معين در نهم ارديبهشت ١٢٩٧ ش در محله ی زرجوب رشت به دنيا آمد، در شش سالگی مادرش را بدليل ابتلا به حصبه از دست داد و حصبه ناجوانمردانه پنج روز بعد پدرش را نيز از او گرفت.
معين اولين فارغ التحصيل دكتری زبان و ادبيات فارسی در ايران است، “مزديسنا و تأثير آن در ادبيات فارسي” را زير نظر ابراهيم پور داوود، به عنوان تز دفاع كرد و سپس آن را در اثری مستقل انتشار داد. او به زبان های عربی و فرانسه تسلط داشت و با برخی از زبان های ايران باستان نيز آشنا بود.

از او حدود سی هزار صفحه اثر باقی مانده است، محدوده فعاليت علمی استاد: ادبيات، تاريخ ايران پيش از اسلام و دوره اسلامی، علوم تربیتی ، تاريخ اديان و آثار باستانی بود، از او ٢٢ كتاب، بيش از صد مقاله، ٨ تصحيح كتاب و ٤ ترجمه باقی مانده است، یکی از آثار مهمش فرهنگ لغت در شش جلد است.
دكتر معين پژوهشگری سخت كوش بود، گاهی اوقات در طول شبانه روز هيجده ساعت به تحقيق و پژوهش می پرداخت، بارزترين ويژگي علمی اش، امانتداري بود، علامه دهخدا در تنظيم لغت نامه عظيم خود از او استفاده كرد و با وصيت دهخدا، معين مسؤوليت آموزش علمی سازمان لغت نامه را عهده دار شد، به رغم اين كه دكتر معين به شعر نو توجهی ويژه نداشت اما نيما _ بدون ديدن او و صرفا بدليل امانتداريش _ وصيت كرد كه آثارش زير نظر معين به چاپ برسد و او را “مثل صحيح علم و دانش ” معرفی كرد و جلال آل احمد ياد آور شد: “نيما در امانتداری معين پناهگاهی می جست” بی شك معين هنوز نماد انصاف و امانتداری علمی است .
معين در نهم آذر ١٣٤٥ در دفتر گروه زبان و ادبیات فارسی سكته كرد و مدت طولانی _ چهارسال و هفت ماه _ در اغما به سربرد ، وزنش در هنگام مرگ ١٧-١٦ كيلو بيش نبود: توده ای استخوان و در نهايت در سيزدهم تيرماه ١٣٥٠ فوت كرد، دكتر بسيار غريبانه تشييع شد، در تشييع جنازه اش فقط به اندازه انگشتان دست مشايعت كننده حضور داشت، همان زمان انجوی شيرازی درمقاله انتقادی ” تهران بمير” دكتر عنايت در مقاله ” تهران مرگ دكتر معين را حس نكرد ” نسبت به اين كم لطفی اعتراض كردند.
عده اي آن تشييع جنازه را با تشييع جنازه معصومه عزيزی معروف به مهوش مقايسه كردند، در مراسم هفتم مهوش _كه با ترانه ” اين دست كجه ” نفوذ فراوانی بدست آورده بود _ صد هزار نفر شركت كرده بودند! و آن ميراث البته هم چنان باقی است و برخی از خردمندان و پژوهشگران در اين ايام نيز گمنامانه آسمانی می شوند، مگر در تشييع جنازه حسين منزوی، زنجانی های دوست داشتنی چه كردند؟
با وصيت معين جنازه اش در كنار حشمت رود آستانه اشرفيه دفن شد و از ١٣٩٢ همسر مهربانش در آنجا و كنار معين آرميده است.

محمدتقی یونسی ،استاددانشگاه آزاد رشت