جشن شب يلدا،جشني در دل سرما / دكتر محمد تقي يونسي رستمي

اختصاصی همای گیلان: جشن يلدا در ايران حدود هفت هزارسال سابقه دارد،يلدا واژه سرياني است كه احتمالا در پي مهاجرت اجباري روميان به ايران واردشد ومعناي ان زايش وتولد است .جشن يلدا در واقع جشن پيروزي نور بر تاريكي وروشنايي بر ظلمت مي باشد .

جشن يلدابه فلسفه افرينش در دوران ميتراييسم مربوط مي شود ،اييني كه قبل از استقرار مزديسنا در بخش هايي از ايران رواج داشت ،مطابق اين باور، ميترا با كشتن گاو نخستين ،افرينش را اغاز كرد واين قرباني متضمن دو نتيجه بود :ا.اصل تقويت لذت :ضرورت فداكردن موجودي مقدس براي جان بخشي به ساير موجودات ٢.نمادي از تفوق روشنايي بر تاريكي بواسطه طولاني شدن روز از اغاز دي ماه .

ابوريحان بيروني در “اثارالباقيه عن القرون الخاليه “اين جشن راميلاد اكبر -تولد خورشيد -معرفي كرده است .درايران باستان ،افسانه هايي چون: ننه سرما ،تولد ميترا (مهر) وعشق بازي خورشيدوماه را به اين جشن پيوند زده بودند .

در جشن شب يلدا ،مردم زير درخت سرو حاضر شده واتش روشن مي كردند ،سرو سمبل سبزينگي در طَي سال ،راست قامتي واز همه مهم تَر بي تعلقي بود ،بنظر مي رسد با گسترش انديشه مزديسنا ورفتار غير دوستانه مهرباني با ايين ميتراييسم ،ان باور به غرب كوچ كرد ودر نتيجه سرو واتش به شكل نماد فعلي كريسمس ،كاج چراغاني شده تغيير يافته اند ،برخي از پژوهشگران حتي بر اين باورند كه سالروز تولدحقيقي حضرت مسيح (ع) روز ٢٥ دسامبر نيست وبزرگان كليسا براي تعديل جشن تولد ميترا ،تولد مسيح (ع)را تعمدا به ان روز انتقال دادند تا بتوانند دامنه اين جشن غير مسيحي را تعديل وبتدريج ان را حذف كنند .

خوراكي هاي مصرفي شب يلدا در دو بخش ميزد -خوراكي غير مايع -و زوهر -خوراكي مايع -تقسيم بندي مي شد كه از سوي فردي به نام ميزدپان توزيع مي گرديد ،واژه امروزين ميزبان ،تصحيف ان واژه است .

خوردن ميزد وزوهر در شب يلدا داراي فلسفه بود،
فلسفه خوردن هندوانه: گرد بودن هندوانه ياد آور گرد بودن خورشيد به شمار مي رفت وخوردن ان به مثابه فرونشاندن عطش وبي ابي در فصل تابستان

فلسفه خوردن مركبات وانار :زردي رنگ مركبات ،مبين تلالوي نور خورشيد نماد روشنايي بود و انار صندوقچه دانه هاي مختلف، معادل تناسل نسل وزاد وولد به شمار مي رفت .

فلسفه شكستن اجيل : برابر بود بادمي از سخن گفتن وحرف زدن بازماندن وبه تفكر وتأمل پرداختن ،شايد از اين جهت كه در شب يلدا اقوام واشنايان دور هم جمع مي شدند وهر كس ازدري سخن مي گفت .

ازديرباز خوردن كدو -معروف به كدو تنبل -در گيلان متداول بود وفلسفه اش اين است كه خوردن ان به افزايش بهره هوشي كمك مي كند .

/دكتر محمد تقي يونسي رستمي