فضای مجازی و تاثیرآن بر گسترش پدیده بدحجابی در جامعه ایرانی

فضای مجازی و تاثیرآن بر گسترش پدیده بدحجابی در جامعه ایرانی

حجاب و عفاف، از ارزش‌های جامعه بشری شمرده می شود و دین مبین اسلام نیز به رعایت عفاف و حجاب بسیار تاکید دارد. ظهور تکنولوژی‌های نوین ارتباطی در عصرحاضر به همراه تحولاتی که در فضای مجازی بوجود آمده است، بسیاری از کارکردهای خانواده‌ها را دچار اختلال کرده است. مقوله‌ای که در این میان، نگرانی هایی را برای خانواده‌ها به ویژه برای نسل جوان به همراه دارد. اباحی‌گری در فضای مجازی و قیدناپذیری افراد به ویژه زنان در تعامل و ارتباطات، گسترش روز افزون انتشار تصاویر بدون پوشش شرعی از سوی برخی زنان و دختران در فضای مجازی، از جمله این نگرانی‌هاست که در جامعه اسلامی یک رفتار پر مخاطره به شمار می رود. این رفتار ناشایست، ممکن است از سوی نسل جوان و ناآگاه که دنبال الگویابی هستند تقلید شود.

با وجود تمام كم‌كاري‌هاي دروني اما نمي‌توان از نقش عوامل متعدد بيروني كه ريشه باورهاي دروني مردم ما را نشانه گرفته‌اند نيز به سادگي گذشت. فضاي مجازي و رسانه‌هايي مانند ماهواره‌ها و حتي بازي‌هاي رايانه‌اي ابزارهايي هستند كه در اين مسير به كار گرفته شده‌اند تا پروژه حيازدايي به ثمر بنشيند كه يكي از مصاديق و نمودهاي بيروني آن بدحجابي است.

فضاي مجازي و شبكه‌هاي اجتماعي امروز به بخش مهمي از زندگي و محيط پيرامون ما تبديل شده‌اند. ويژگي‌ها و قوانين حاكم بر اين فضا موجب مي‌شود تا كم‌كم هويتي مجازي براي كاربران شكل بگيرد و فرد تصور كند در دنيايي خارج از دنياي واقعي قرار دارد كه مي‌تواند بدون نگراني از نگاه و قضاوت ديگران و به دور از دسترسي بازدارنده‌هاي اجتماعي و انتظامي رفتارهايي را تجربه كند كه در سطح جامعه واقعي يا امكان تجربه‌اش را ندارد يا انجام چنين اعمالي ممكن است برايش گران تمام شود. اين مسئله براي كاربران نوجوان و جوان اهميت بيشتري مي‌يابد، چراكه در اين سنين، هنوز هويت افراد به طور كامل شكل نگرفته است. در اين حالت، جوان مرز بين فضاي حقیقی و فضاي مجازي را گم مي‌كند و همانطور كه از محيط پيرامونش تأثير مي‌پذيرد، از فضاي مجازي نيز متأثر می گردد.

از سوي ديگر همانگونه كه موضوعاتي مانند هنجار‌شكني و بدحجابي در فضاي حقيقي از سوي برخي افراد به شكلي سازماندهي شده و براي عادي‌سازي چنين رفتارهايي صورت مي‌گيرد در فضاي مجازي نيز شاهد چنين امري هستيم. ضمن آنكه مبهم بودن هويت و امكان تعريف يك هويت جعلي براي خود مي‌تواند اين موضوع را به شكلي جدي‌تر مطرح كند. بنابراين ممكن است تصاوير نامناسبي كه در فضاي شبكه‌هاي اجتماعي از زنان و دختران به اشتراك گذاشته مي‌شود هيچ ارتباطي با صاحب پروفايل مزبور نداشته باشد اما مي‌تواند موجب عادي‌سازي و حيازدايي شده و بسياري از زنان و دختران ديگر را نيز براي به اشتراك گذاشتن تصاوير بدحجاب يا بي‌حجابشان ترغيب كند. از همين روست كه گاهي وقت‌ها مي‌بينيم افرادي كه در سطح جامعه با حجاب قابل قبولي ظاهر مي‌شوند و چندان بد‌حجاب به شمار نمي‌آيند اما تصاوير بسيار نامناسبي از خود در فضاي مجازي به نمايش مي‌گذارند. در سطحي جدي‌تر حتي شبكه‌هاي اجتماعي و اپليكيشن‌هايي كه امكان تشكيل گروه و گفت‌وگوهاي آنلاين را در اختيار كاربران قرار مي‌دهند محمل خوبي براي طرح شبهات و ترويج باورهاي انحرافي است. موضوعي كه مي‌تواند زير‌بناي ارزش‌ها و باورهاي افراد را دچار تزلزل جدي كند و از آنجايي كه در سطح جامعه كمتر محملي براي پاسخگويي به سؤالات و شبهات اعتقادي وجود دارد اين سؤالات بي‌پاسخ خود زمينه را براي كنار گذاشتن اعتقادات و شكستن هنجارها بيش از پيش فراهم مي‌آورد و بذري كه در فضاي مجازي براي هنجار‌شكني و زير پا گذاشتن باورها و ارزش‌هاي اعتقادي كاشته شده با شكسته شدن مرز بين فضاي حقيقي و فضاي مجازي در محيط اجتماعي واقعي‌مان هم انعكاسي جدي پيدا مي‌كند.

رفتارهای کاربرانی که در فضای مجازی، غیرعفیفانه یا کمتر همراه با عفاف است، گاه به نیّت خصومت با عفاف و حجاب و به گونه عامدانه به خلاف عفاف و حجاب است. گاهی هم نیز این کار با قصد و نیّت بی احترامی به عفّت و حجاب صورت نمی گیرد، أمّا نتیجه‌ای که از آن رفتار حاصل می شود، به خلاف عفاف و حجاب است، یعنی کاربران به دلیل ناآگاهی یا نداشتن سواد فضای مجازی، مرتکب چنین خطاهایی می شوند.

بنابراین حجم بالای تصاویر بدحجابی در شبکه های اجتماعی موجب می شود تا این تصوّر اشتباه در کاربران ناآگاه شکل گیرد که تمام جامعه اینگونه‌اند و بدحجابی یک رفتار عمومی و عرفی است و این موضوع دقیقاً ترفندی است که در جریان جنگ نرم بر علیه ارزش های اسلامی از جمله حجاب مورد استفاده قرار می گیرد در فضای واقعی، در جامعه ایران، قواعد عرفی و قانونی مشخّصی برای مثال در خصوص رعایت حجاب وجود دارد

این قواعد در فضای مجازی، یا به صورت اندکی به نمایش گذاشته می شوند و یا اصلاً به نمایش گذاشته نمی شوند، تا جایی که انتشار و تماشای عکس بی‌حجاب، برای بسیاری از کاربران، امری طبیعی و به هنجار در فضای مجازی به شمار می آید.

مجازات کشف حجاب در فضای مجازی با کشف حجاب در فضای جامعه متفاوت است. در فضای مجازی به دلیل گستردگی این فضا کشف حجاب از مصادیق ترویج بی عفتی و بی بندباری در فضای عمومی محسوب می شود و اگر فردی که کشف حجاب کرده از افراد سرشناس و سلبریتی باشد میزان و نوع جرم با شرایط طبیعی و معمولی متفاوت است و مجازات و جریمه سنگین تری برای آن در نظر گرفته می شود. منتهی باید توجه داشت اگر در قانون برای این عمل مجرمانه مجازاتی در نظر نگرفته باشد، داستان عمومی به عنوان مدعی العموم می تواند وارد عمل شود.

براساس فصل چهارم ماده 14 قانون جرایم رایانه ای گذاشتن عکس کشف حجاب در فضای مجازی از مصادیق انتشار تصاویر مستهجن یا ترویج بی بندو باری در فضای عمومی جامعه تلقی می شود و مشمول مجازات است. و بر اساس متن صریح قانون مذکور هرکس به وسیله سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی یا حامل‌های داده محتویات مستهجن را منتشر، توزیع یا معامله کند یا به قصد تجارت یا افساد تولید یا ذخیره یا نگهداری کند، به حبس از 91 روز تا دوسال یا جزای نقدی از پنج میلیون ریال تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

گردآورنده: معین رمضانی کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم شناسی