تاریخچه قراباغ/تهیه کننده علی غلامرضائی مدرس دانشگاه وپژوهشگرتاریخ
اختصاصی همای گیلان:قراباغ پس از تصرف توسط اعراب بدست خزران اداره میشد. در زمان خوارزمشاهیان در دست جلال الدین بود و در حمله مغول به تصرف آنان درآمد سپس، تیمور لنگ در حمله به گرجستان، زمستانها را در قراباغ سپری میکرده بعد میرسیم به آق قویونلو و سپس در دوره شروانشاه که بمدت 38سال بر آن حکم راندند.
سرانجام بدست صفویان می افتد و این منطقه از سوی شاه صفوی به ایل قاجار داده میشود که مدت زیادی در دست خاندان زیاد اوُغلوي قاجار بود.
بعد از سقوط اصفهان به دست افغانها، نیروهاي عثمانی و روسی قسمتهایی از خاك ایران از جمله قراباغ را اشغال کرده و شهرهاي ایران را بین خود تقسیم میکنند و 13 سال قراباغ را در تصرف خود نگه میدارند. تا اینکه در 1736م نادرشاه قدرت را به دست گرفته و بر طبق قرارداد 1736با باب عالی عثمانی، این مناطق را دوباره به ایران برمیگرداند…در دوره کریم خان زند، پناه خان به همکاری نزدیک با کریم خان پرداخته و ابراهیم خلیل خان پسر پناه خان بجای پدر قدرت را در قراباغ بدست می گیرد.با مرگ کریم خان،قراباغ بار دیگر مستقل میگردد اما وقتی آقامحمدخان ظهور کرده دوباره ایران را یکپارچه میکند آقامحمدخان در 1797م به آنسوی ارس حرکت کرده تا قراباغ و خان نشینهای جدا شده را به ایران وصل کند اما در همین قلعه شوشا کشته میشود، وقتی در نیمه های شب، دو نوکر خائن برای کشتن اش وارد اتاق خوابش شدند و عباس بيگ اولين ضربه خنجر را بر قلب آقامحمدخان زد قبل از اينكه آخرين نفس را بركشد خطاب به قاتلش گفته بود:«خدا خانه ات را ويران كند تو با كشتن من ايران را ويران كردى!»چنین نیز شد، روسها یک دختر زیبای ارمنی را به سراغ حاکمِ قراباغِ متمایل به فتحعلی شاه فرستادند و او را با تمام خانوده اش قتل و عام کردند و بدنبال آن، دولت قاجار با شکستهای سهمگینش از روسها، با قرارداد گلستان و سپس ترکمنچای برای همیشه چشمش را بر قراباغ و تمامی مناطق از ایران جدا گرد حال این منطقه باعث اختلاف بین ارمنستان و آذربایجان شده و تاکنون دو جنگ بزرگ در این سی سال در آن رخ داده که نتیجه نیرنگ روسها برا دخالت کردن بیشتر در کشورهای جدا شده از اتحاد شوروی سابق است انشالا جنگ در این منطقه ایرانی اصل به پایان برسد مردم قره باغ مستقل بدون دخالت خارجی به زندگی خود ادامه دهند.برای مطالعه بیشتردر خصوص سرزمین های جداشده از ایران رجوع شود به کتاب کارنامه عباس میرزادرجنگهای ایران و روس،علی غلامرضائی،انتشارات دافوس