جام جم در ادبيات عرفاني / دكتر محمد تقي يونسي رستمي

اختصاصی همای گیلان: واژه جام در ادبيات عرفاني فارسي بويژه در شعر، با تعابيري نظير : پياله ، پيمانه ، رطل ، اساغرو…معاني اصطلاحي نزديكي دارد و درمقام عرفاني به صورت : جام جم ، جام توبه ، جام عشق ، جام جان ، جام جهان و… نيز امده است.


جام به صورت منفرد بيان رمز اميزي از عشق ،معرفت ،حال ،تجلي الهي و حقايق واسرار هستي است وگاه استعاره از لب وچهره معشوق به كار مي رود ، يكي از تعبير هاي پركاربرد در ادبيات عرفاني ،جام جم يا جام جهان نما است ،جامي كه همه خير وشر را مي تواند نشان دهد ،مطابق شاهنامه از طريق نيروي اسرار اميز اين جام ،توانستند به بيژن دست يابند و ازان جا كه اهل انديشه فاقد توانايى درك وجود واقعي اين جام بودند ، به تعبيرادبي ان روي اوردند و ازاين نظرگاه ، جام جم ، معرف دل انسان كامل ، مهبط وحي و مظهر انوار ذات اقدس الهي است .
جام جم را به جمشيد -مخفف ان جم – ، كيخسرو و حضرت سليمان (ع) نسبت داده اند ،احمد غزالي در ” سوانح العشاق “و سهروردي شهيد در “لغت موران ” از ان سخن گفته اند وعطار از ان به عقل يا دل جان اگاه يادكرداست .حافظ از اين تركيب و هم خانواده هاي ان فراوان استفاده كرده است :
سال ها دل طلب جام جم از ما مي كرد
ان چه خود داشت زبيگانه تمنا مي كرد
ويا :
به سر جام جم ان گه نظر تواني كرد
كه خاك ميكده كحل بصر تواني كرد

/دكتر محمد تقي يونسي رستمي

با کانال تلگرام همای خبر همراه باشید

یک نظر

  1. درود بر دکتر یونسی عزیز مثل همیشه عالی بود، از اینکه مغاهیم لغات در اشعار عرفانی را مورد توجه قرار دادید سپاسگزارم خیلی این نوعموضوعات را دوست دارم ????